Бөтүҥ нэһилиэгин киэн туттар дьонун үйэтитии дьоро киэһэтэ

Бүгүн, кулун тутар 31 күнүгэр, Бөтүҥнээҕи С.Я. Левин аатынан норуот айымньытын киинигэр олус суолталаах, дьоһун тэрээһиннэр буолан аастылар.

Ол курдук, 2026 сыл — Арассыыйаҕа Норуоттар сомоҕолоһууларын, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура уонна Амма улууһугар Тыа хаһаайыстыбатын сылларыгар аналлаах «Сайдыс-2026» култуурунай-спортивнай күрэх чэрчитинэн, түөлбэлэр икки ардыларыгар ыытыллар «Портретнай куукула (сыахай)» быыстапка-күрэһэ буолан ааста. Бу быыстапка нэһилиэкпит киэн туттар дьонун ааттарын үйэтитиигэ, төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолууну күүһүрдүүгэ уонна куукула оҥоруу маастарыстыбатын сайыннарыыга улахан суолталаах буолла. Быыстапка үлэтин Дьүүллүүр сүбэтигэр үлэлээтилэр:

1. Саргылана Ильинична Кириллина — Устин Нохсоороп аатынан Абаҕатааҕы духуобунас киинин оформитель-худуоһунньуга, норуот маастара, дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ
2. Снежана Сергеевна Егорова — С.Я. Левин аатынан Бөтүҥнээҕи норуот айымньытын киинин оформитель-худуоһунньуга
3. Наталья Станиславовна Рыжкова — куукула күрэстэрин хас да төгүллээх кыайылааҕа.
4. Октябрина Васильевна Неустроева — тарбаҕар талааннаах маастар.

Быыстапка-күрэскэ уопсайа үс туөлбэ кыттыыны ылла:

1. Социалистическай Үлэ Дьоруойа, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо, XX-с үйэ чулуу киһитэ — Анна Михайловна Васильева — Сэбиэт Аана куукулатын «Илин» түөлбэ олохтоохторо Александра Егорова, Мария Жиркова, Анна Егорова, Айталина Петрова оҥорбуттар. Түөлбэ салайааччыта — Александра Егорова.
2. СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ социальнай сулууспатын туйгуна, «бочуот знага» уордьанынан, «Бочуот знага» уордьанынан, «Үлэҕэ килбиэнин иһин», Монголия норуодунай өрөспүүбүлүкэтин «Найрамдал» мэтээллэринэн, «Cаха сирин социальнай-экономическай, уопсастыбаннай-политическай уонна култуура сайдыытын кылаатын иһин», Софья Сидорова аатынан бэлиэлэринэн наҕараадаламмыт, Амма улууһун бочуоттаах гражданина — Светлана Ефимовна Николаева куукулатын «Арчы» түөлбэ олохтоохторо Мавра Шишлянникова, Надежда Гурьева, Сахаяна Конникова, Тамара Давыдова, Василий Яковлев, Галина Яковлева оҥорбуттар. Түөлбэ салайааччыта — Галина Яковлева.
3. СӨ култууратын уонна үөрэҕин туйгуна, Софья Сидорова аатынан бэлиэ, «Амма киэн туттуута», «СӨ норуотун уус-уран айымньытын сайдыытыгар тус кылаатын иһин» бочуоттаах бэлиэлэр туһааннаҕа, Бөтүҥ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо — Анисия Даниловна Софронова куукулатын «Ситим» түөлбэ олохтоохторо Саргылана Чабыкина, Иннокентий Чабыкин, Розалия Иванова оҥорбуттар. Түөлбэ салайааччыта — Розалия Иванова.

Быыстапка-күрэс түмүгүнэн: 1 миэстэҕэ — «Арчы» түөлбэ, 2 миэстэҕэ — «Ситим» түөлбэ, 3 миэстэҕэ — «Илин» түөлбэ таҕыстылар. Маастардарбыт талааннарыгар, үлэлэригэр барҕа махтал!

Бу киэһэ ураты көстүүтүнэн «Үлэ сулуһа — Сэбиэт Аана» диэн мусукаалынай испэктээк буолла. Бөтүҥ нэһилиэгэ киэн туттар, үйэлэргэ умнуллубат киһибит Анна Михайловна Васильева — Сэбиэт Аана олоҕун, үлэтин, Бөтүҥ нэһилиэгин сайдыытыгар киллэрбит сүҥкэн кылаатын сырдатар испэктээк үрдүк таһымнаахтык, киэҥ далааһыннаахтык буолан ааста.

Бу испэктээк Анна Михайловна 110 сыллаах үбүлүөйүгэр ананна. Анна Михайловна 1916 сыл ахсынньы ый 14 күнүгэр Михаил Федорович уонна Мария Кузьминична Ивановтарга кыыс оҕо күн сирин көрөн, Аана диэн сүрэхтэнэр. Бу үтүө майгылаах, күүстээх санаалаах кыыс, сырдык ыраас уулаах Амма кытылыгар үөскээбит буолан, төрөөбүт дойдутун кэрэ айылҕатын, сахатын норуотун муҥура суох таптыыра. Кинини дьон-норуот сөбүлээн, ытыгылаан Анна Михайловна Васильева – Сэбиэт Аана диэн ааттыыр.
Анна Михайловна Сэбиэккэ өр сыллаах үлэтэ өрөспүүбүлүкэни сайыннарыыга күүс-көмө буолбута, Сэбиэттээн, Үлэ Дьоруойа буолбут собус соҕотох дьахтар Бөтүҥ нэһилиэгин киэн туттуута буолар. Кини 1945 сыллаахха баара-суоҕа 28 саастааҕар Бөтүҥҥэ сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн ананар. 1977 сылга диэри 32 сыл устата үтүө суобастаахтык, киэҥ далааһыннаахтык үлэлээбитэ.
Үлэлээбит кэмин устата 9 төгүл оройуон Сэбиэтин дьокутаатынан, 1945-1977 сылларга олохтоох Сэбиэт дьокутаатынан, Советскай союз коммунистическай партиятын райкомун чилиэнинэн, 3-с ыҥырыыга Саха Автономнай советскай социалистическай республикатын Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан, отделение партийнай тэрилтэтин сэкэрэтээринэн талыллан үлэлээбитэ
Анна Михайловна туһунан 2 кинигэ, кини аатын сүгэр түмэл, олорбут уулуссата, Сквер, оскуола выпускниктарыгар анал аат иҥэриитэ, 14 сыл балыс балта Никифорова Мария Михайловна, ииппит уола Васильев Ванифадий Иванович дьиэ кэргэттэрэ, кинилэр оҕолоро аатын аатата туруохтара диэн эрэнэбит.
Социалистическай Үлэ Дьоруойа Анна Михайловна Васильева олоҕо, үлэтэ үтүө холобур буолан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ ааттана турарыгар үлэни ыытыы – биһиги ытык иэспит.

Талааннаах режиссер Марианна Кырбасова салайыытынан туруоруллубут испэктээк көрөөччү дууһатын долгутта. Саха норуотун хорсун кыыһа, Үлэ дьоруойа Сэбиэт Аана олоҕо ырыанан-тойугунан, уран үҥкүүнэн-битиинэн чаҕылхайдык арылынна. Сцена үрдүгэр олох дьиҥнээх тыына, киһи дьылҕата дьэҥкэтик көһүннэ. Сүрүн оруоллары толорон, көрөөччүлэри ис иэйиилэринэн баһылаабыт артыыстарбытыгар: Дарияна Яковлеваҕа, Захар Никитиҥҥа, Саргы Дьячковскаяҕа, Нелли Гурьеваҕа, Мария Ивановаҕа, Розалия Ивановаҕа, Анна Поповаҕа, Светлана Тарбаховаҕа, Алексей Бессоновка, Валентин Ивановка, Сахаяна Гурьеваҕа — барыгытыгар барҕа махтал! Эһиги бу күн сценаҕа дьиҥнээх алыптаах эйгэни тэрийдигит.

Онтон НТК «Махтал» кэлэктиибэ бэйэтин кэрэ үҥкүүтүнэн, үрдүк маастарыстыбатынан тэрээһини киэргэттэ, көрөөччүлэри үөртэ, сүргэлэрин өрө көтөхтө.

Бүгүҥҥү күн — киһи олоҕун суолтатын, үлэ дьоһунун, төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолууну кэрэһэлиир улахан суолталаах түгэн буолла. Биһиги, Бөтүҥ нэһилиэгин олохтоохторо, маннык талааннаах, дьоһун дьонноохпут — биһиги улахан дьолбут.