ТАҢХА – ДЬЫЛҔА КИСТЭЛЭҤИН АРЫЙАР КЭМ

Саха норуотугар Тохсунньу ый – саамай тымныы эрэ буолбакка, саамай кистэлэҥнээх, дьикти түгэннэринэн туолбут кэм. Дэлэҕэ даҕаны былыргылар бу кэми «дьыл оройо» диэн ааттыахтара дуо? Дьэ, бу кэмҥэ — тохсунньу 13 күнүттэн 19-угар диэри — сир үрдүгэр ураты күүстэр уһукталлар. Бу Таҥха кэмэ. Таҥха диэн тугуй?
⁣
Таҥха диэн былыргы төрүттэрбит өйдөбүллэринэн, Дьылҕа таҥарата — Таҥха Хаан Тойон аатыттан тахсар. Саха итэҕэлигэр Таҥха Хаан Тойон — Үөһээ Дойду аҕыс биллэр таҥараларыттан биирдэстэрэ. Кини киһи аймах дьылҕатын билгэлиир, хас биирдии киһи олоҕун суолун таас битигэр суруйан уурар диэн буолар. «Таҥха» диэн тыл бэйэтэ «таҥ» (сааһылаа, туруор) диэн тылтан тахсар. Ол эбэтэр, бу кэмҥэ киһи бэйэтин кэлэр олоҕун «таҥан» көрөр, Дьылҕа таҥаратын кытта ситимэ күүһүрэр. Итэҕэл быһыытынан, бу кэмҥэ Үөһээ, Орто уонна Аллараа дойдулар икки ардыларынааҕы аартыктар аһыллаллар диэн буолар. Бу – киһи бэйэтин кэскилин, дьылҕатын өтө көрөр, билгэлэнэр кэмэ.
⁣
Сүллүкүүттэр тахсыылаара
Номохторго этиллэринэн, тохсунньу 7 күнүттэн саҕалаан муус анныттан, уу түгэҕиттэн сүллүкүүттэр (уу иччилэрэ) тахсаллар. Кинилэр тахсар бириэмэлэригэр сир-дойду икки ардыгар баар «аартыктар» аһыллыбыттар диэн ааттанар. Сүллүкүүттэр дьонтон саһан кураанах балаҕаннарга, дал хаппахтарыгар олорон эрэ кэлэр сыл сонуннарын кэпсэтэллэр, баайдарын-дуолларын (көмүс харчыларын) ааҕаллар.
⁣
Таҥха билгэлэрэ
Биһиги өбүгэлэрбит бу кэмҥэ олус сэрэхтээхтик, ол эрээри улахан интэриэстээхтик сыһыаннаһаллара. Билгэ арааһа элбэх этэ:

• Ойбон иһиллээһин: Саамай кутталлаах, ол эрээри саамай чопчу билгэ. Киһи баһын таҥаһынан саптан баран, ойбон үрдүгэр олорон иһиллиирэ. Туох тыас иһиллэриттэн (айан тыаһа, үөрүү-күлүү эбэтэр ытаһыы) көрөн сылы сыаналыыра.
• Ат далыгар иһиллээһин: Сүөһү, сылгы далын аттыгар саһан олорон иһиллииллэрэ. Итэҕэлинэн, бу кэмҥэ кыыллар киһилии саҥараллар диэн буолара.
• Остуол хаамтарыы: Төгүрүк мас остуол (үүтүнэн-арыынан айах тутуллубут) иччилэнэн, боппуруостарга эппиэттиирэ, хаамара.
• Бүргэс , бүлүүһэ сүүрдүү: Бүргэһи, бүлүүһэни иччилээн, буукубалар көмөлөрүнэн кэлэр кэми билэгэлэнии. Манна анал ыҥырыллыбыт иччи кэлэн боппуруостарга хорруйдаан киһи дьылҕатын өтө көрөн кэпсиир.
• Түүлүнэн билгэлэнии: Таҥха кэмигэр түүл өссө иччилээх, өтө көрөр суолталаах буолар диэн итэҕэйэллэрэ.
  ⁣
  Сэрэхтээх буолуу
  Таҥха – оонньуу буолбатах. Биһиги өбүгэлэрбит бу кэмҥэ олус сэрэхтээхтик сыһыаннаһаллара. Итэҕэлинэн, дьылҕаны наһаа элбэхтэ ыйытар, сиэри-туому кэһэр табыллыбат. Билгэлэнии кэмигэр киһи кута-сүрэ бөҕө буолуохтаах.
  ⁣
  Таҥха суолтата
  Бүгүн Таҥха — судургу билгэлэнии эрэ буолбатах. Бу — биһиги устуоруйабыт, өбүгэлэрбит аан дойдуну, айылҕаны хайдах көрөллөрүн, өйдүүллэрин туоһута. Бу кэмҥэ киһи тохтоон, бэйэтин ис туругун кытта кэпсэтэр, инникитин былаанныыр уонна айылҕа иччилээх күүстэригэр сүгүрүйэр.
  ⁣
  Эһиги Таҥхаҕа билгэлэнээччигит дуо? Ханнык түбэлтэлэр, быһылааннар буола сылдьыбыттарын билэҕит? Комментарийга үллэстиҥ!